Tìm việc khi đang có việc là vị thế thuận lợi nhất: bạn không bị sức ép tài chính, có quyền chọn lựa và có thể từ chối lời mời không hợp. Đổi lại, bạn phải làm mọi thứ một cách kín đáo, xếp lịch phỏng vấn khéo léo và giữ đúng trách nhiệm với nơi đang trả lương cho mình cho đến ngày cuối cùng.
Bài này đi qua những việc nên và không nên làm để giữ kín, cách thiết lập hồ sơ trực tuyến, cách xếp lịch phỏng vấn mà không phải nói dối liên tục, cách dùng AI hỗ trợ mà không để lộ dữ liệu của công ty hiện tại, và những cam kết hợp đồng cần đọc lại trước khi nhận lời mời mới.
Lợi thế và rủi ro khi tìm việc lúc đang có việc
Lợi thế đầu tiên là thời gian. Không bị sức ép thu nhập, bạn có thể đọc tin kỹ, chỉ nộp những vị trí thật sự muốn, và thương lượng với tâm thế bình tĩnh. Lợi thế thứ hai là hồ sơ đang "nóng": kinh nghiệm hiện tại là thứ người tuyển quan tâm nhất, và bạn kể về nó bằng thì hiện tại, với những dự án đang chạy.
Rủi ro lớn nhất là bị công ty hiện tại biết trước khi bạn sẵn sàng. Không phải nơi nào cũng phản ứng tiêu cực, nhưng nhiều nơi sẽ có thay đổi trong cách giao việc hoặc đánh giá, và bạn mất quyền chủ động chọn thời điểm. Rủi ro thứ hai là làm việc hiện tại sa sút vì tâm trí đã ở chỗ khác; điều này vừa không công bằng với nơi đang trả lương, vừa có thể ảnh hưởng đến lời nhận xét mà người quản lý cũ dành cho bạn sau này.
Rủi ro thứ ba ít người nghĩ đến: vô tình mang theo thông tin của công ty cũ vào quá trình ứng tuyển, như đưa số liệu nội bộ vào CV, kể chi tiết khách hàng trong phỏng vấn, hay dán tài liệu công việc vào chatbot để nhờ viết lại thành tích. Những việc này có thể vi phạm cam kết bảo mật, và người phỏng vấn tinh ý sẽ tự hỏi liệu bạn có làm điều tương tự với họ trong tương lai không.
Những việc không nên làm nếu muốn giữ kín
Phần lớn trường hợp bị lộ không đến từ hồ sơ trên mạng, mà từ những thói quen nhỏ ở chỗ làm. Rà danh sách dưới đây.
- Không dùng máy tính, email hay mạng nội bộ của công ty để tìm việc, nộp hồ sơ hay nhận lịch phỏng vấn; các hệ thống này có thể được quản trị và ghi nhật ký.
- Không in CV, thư xin việc ở máy in văn phòng, không để tài liệu ứng tuyển trên bàn làm việc.
- Không nhận cuộc gọi phỏng vấn ở chỗ ngồi; nếu đang ở văn phòng, nói với người gọi rằng bạn sẽ gọi lại sau ít phút rồi ra chỗ riêng.
- Không kể với đồng nghiệp, kể cả người thân thiết, cho đến khi bạn đã ký nhận việc mới.
- Không đăng bài than phiền về công ty hiện tại hay bài bóng gió chuyện "chuẩn bị đi xa" trên mạng xã hội.
- Không đột ngột thay đổi thói quen ăn mặc, xin nghỉ dồn dập nhiều buổi lẻ trong thời gian ngắn mà không có lý do rõ.
- Không dùng thời gian làm việc để làm bài tập tuyển dụng hay chuẩn bị phỏng vấn.
Danh sách này không nhằm biến bạn thành người đa nghi. Mục đích là giữ quyền chọn thời điểm nói ra, và giữ tác phong làm việc tử tế đến ngày cuối cùng.
Thiết lập hồ sơ trực tuyến kín đáo
Kiểm chế độ hiển thị. Nhiều trang tuyển dụng và mạng xã hội nghề nghiệp có tuỳ chọn cho biết bạn đang mở lòng với cơ hội mới, kèm lựa chọn chỉ hiển thị với người tuyển dụng thay vì công khai. Tên và cách hoạt động của tính năng thay đổi theo từng nền tảng, nên đọc phần cài đặt hiện hành; và nhớ rằng không có chế độ nào bảo đảm kín tuyệt đối.
Chặn công ty hiện tại nếu trang cho phép. Một số trang tuyển dụng có tuỳ chọn ẩn hồ sơ với những công ty cụ thể. Nếu có, thêm công ty hiện tại và các công ty cùng tập đoàn vào danh sách đó.
Cập nhật hồ sơ từ từ. Sửa toàn bộ hồ sơ trên mạng xã hội nghề nghiệp trong một đêm, đổi ảnh, đổi tiêu đề, thêm hàng loạt kỹ năng, có thể khiến đồng nghiệp nhận ra. Tắt thông báo cập nhật hồ sơ cho mạng lưới nếu nền tảng có tuỳ chọn này.
Dùng email và số điện thoại riêng. Tạo hoặc dùng một địa chỉ email cá nhân dành cho tìm việc, không dùng email công ty ở bất kỳ đâu trong hồ sơ.
Cân nhắc CV công khai. Đăng CV ở chế độ công khai trên trang tuyển dụng giúp người tuyển tìm thấy bạn, nhưng cũng giúp bộ phận nhân sự công ty hiện tại tìm thấy bạn. Với người đang đi làm, nộp chủ động vào tin đã chọn thường an toàn hơn để CV công khai.
Xếp lịch phỏng vấn mà không phải nói dối liên tục
Đây là phần khó nhất trong thực tế. Cách gọn nhất là đề xuất khung giờ ngoài giờ làm của bạn ngay từ đầu: sáng sớm trước giờ vào làm, giờ nghỉ trưa với buổi phỏng vấn trực tuyến ngắn, hoặc cuối giờ chiều. Nhiều người tuyển hiểu ứng viên đang đi làm và sẵn lòng sắp xếp, nhất là ở vòng đầu. Cứ nói thật với họ rằng bạn đang làm việc toàn thời gian và muốn giữ trách nhiệm với công ty hiện tại; điều đó thường được đánh giá tốt.
Với vòng phỏng vấn cần gặp trực tiếp, kéo dài, nên dùng ngày phép hoặc nửa ngày phép. Khi xin nghỉ, bạn không có nghĩa vụ kể chi tiết lý do cá nhân; "giải quyết việc riêng" là đủ trong hầu hết nơi làm việc. Điều nên tránh là bịa ra những lý do cụ thể như người nhà ốm, vì câu chuyện dễ vỡ và khiến bạn khó xử về sau.
Nếu một quy trình tuyển dụng đòi bạn nghỉ làm nhiều buổi, như bốn năm vòng gặp trực tiếp trong giờ hành chính, bạn có thể đề nghị gộp vòng hoặc chuyển một số vòng sang trực tuyến. Cách nơi tuyển dụng phản ứng với đề nghị đó cũng nói lên phần nào cách họ đối xử với thời gian của nhân viên.
Dùng AI hỗ trợ mà không để lộ dữ liệu của công ty hiện tại
AI rất có ích khi bạn cần viết lại thành tích cho CV hoặc chuẩn bị câu trả lời phỏng vấn. Nhưng với người đang đi làm, ranh giới giữa kinh nghiệm của bạn và thông tin của công ty cần được giữ rõ.
- Chỉ dùng thiết bị và tài khoản cá nhân, không dùng công cụ AI do công ty cấp cho việc tìm việc của bạn.
- Không dán tài liệu nội bộ, báo cáo, email, hợp đồng hay số liệu của công ty vào chatbot. Tự viết lại thành tích bằng lời của bạn trước.
- Thay số liệu cụ thể bằng mức độ hoặc tỷ lệ mà bạn được phép nói, bỏ tên khách hàng, tên dự án nội bộ. Ví dụ giả định: thay vì ghi doanh số cụ thể của một khách hàng lớn, ghi "phụ trách nhóm khách hàng doanh nghiệp, giữ được tỷ lệ gia hạn hợp đồng ổn định qua hai năm".
- Gửi yêu cầu: "Viết lại các thành tích dưới đây cho CV, giữ đúng sự thật, không thêm số liệu không có, không nhắc tên khách hàng hay tên dự án. Đánh dấu chỗ nào có thể làm lộ thông tin nội bộ để người viết tự cân nhắc."
- Đọc lại kết quả với câu hỏi: nếu người quản lý hiện tại đọc được câu này, họ có thấy bạn tiết lộ điều không nên không? Nếu có, sửa tiếp.
Khi luyện phỏng vấn với AI, áp dụng cùng nguyên tắc cho câu chuyện tình huống bạn định kể: giữ cấu trúc và bài học, bỏ chi tiết định danh. Người phỏng vấn đánh giá cách bạn nghĩ và làm, không cần biết tên khách hàng của công ty cũ.
Khi nào nghỉ trước rồi mới tìm là hợp lý
Lời khuyên "có việc mới rồi hãy nghỉ" đúng với phần lớn người, nhưng không phải tất cả. Có những hoàn cảnh mà ở lại để tìm việc gây hại nhiều hơn: công việc hiện tại ảnh hưởng rõ rệt tới sức khoẻ thể chất hoặc tinh thần, môi trường có dấu hiệu quấy rối hay đối xử không đúng mực, hoặc lịch làm việc dày đến mức bạn không còn chút thời gian nào để chuẩn bị hồ sơ hay đi phỏng vấn.
Trong những trường hợp đó, nghỉ trước có thể là lựa chọn đúng, miễn là bạn chuẩn bị kỹ phần tài chính. Một cách nghĩ đơn giản là ước tính chi tiêu thiết yếu hằng tháng và xem khoản dự phòng của mình đủ cho bao lâu, rồi cộng thêm một biên độ an toàn vì thời gian tìm việc khó đoán. Nếu đóng bảo hiểm thất nghiệp đủ điều kiện, hỏi trung tâm dịch vụ việc làm nơi cư trú về thủ tục theo quy định hiện hành, lưu ý trường hợp tự nghỉ việc có thể có điều kiện riêng. Khi phỏng vấn sau này, giải thích ngắn gọn, trung thực về khoảng nghỉ, tập trung vào điều bạn đã làm trong thời gian đó và điều bạn tìm kiếm ở công việc mới.
Đọc lại cam kết với công ty hiện tại trước khi nhận lời
Trước khi trả lời một lời mời, mở hợp đồng lao động và các văn bản đã ký với công ty hiện tại ra đọc lại. Có ba nhóm điều khoản cần chú ý. Thứ nhất là thời hạn báo trước khi chấm dứt hợp đồng, phụ thuộc loại hợp đồng và quy định hiện hành; ngày bạn có thể bắt đầu ở chỗ mới phải tính theo thời hạn này, không phải theo mong muốn của nơi tuyển. Thứ hai là cam kết bảo mật thông tin, thường kéo dài cả sau khi nghỉ việc. Thứ ba là các thoả thuận như không cạnh tranh, không lôi kéo khách hàng hay đồng nghiệp, hoặc cam kết hoàn trả chi phí đào tạo nếu nghỉ trước một thời hạn.
Giá trị pháp lý của từng điều khoản, nhất là cam kết không cạnh tranh, là chuyện phức tạp và phụ thuộc vào cách viết cụ thể cũng như quy định tại thời điểm áp dụng. Bài này không thay được tư vấn pháp lý. Nếu bạn lo một điều khoản có thể ảnh hưởng tới việc nhận lời mời mới, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn tại aicovan.com trước khi ký.
Khi đã quyết định, báo cho người quản lý trực tiếp trước, bằng lời, rồi mới gửi đơn hoặc thông báo bằng văn bản theo quy trình của công ty. Trong thời gian báo trước, bàn giao đầy đủ và giữ chất lượng công việc như cũ. Một cuộc chia tay tử tế giữ cho bạn một người nhận xét tốt, điều có giá trị trong cả quãng đường nghề nghiệp phía sau.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nói với sếp là mình đang tìm việc khác?
Thường không nên nói trước khi đã có lời mời chính thức, trừ khi bạn có quan hệ rất tin cậy với người quản lý và muốn trao đổi về cơ hội phát triển nội bộ trước. Nói quá sớm có thể khiến bạn mất quyền chủ động chọn thời điểm.
Nhà tuyển dụng mới có gọi hỏi công ty cũ không?
Một số nơi kiểm tra tham chiếu, nhưng thông thường họ hỏi ý kiến bạn trước và liên hệ người bạn đồng ý cung cấp. Nếu chưa muốn công ty hiện tại biết, hãy nói rõ với người tuyển và đề nghị người tham chiếu khác như quản lý cũ ở nơi làm trước.
Phỏng vấn trực tuyến trong giờ làm có được không?
Về nguyên tắc, thời gian làm việc thuộc về công ty đang trả lương, nên phỏng vấn trong giờ làm, nhất là từ chỗ ngồi văn phòng, vừa không đúng mực vừa dễ bị lộ. Hãy dùng giờ nghỉ trưa ở nơi riêng tư, đầu hoặc cuối ngày, hoặc xin nghỉ phép.
Ghi mức lương hiện tại vào hồ sơ có nên không?
Không có nghĩa vụ ghi mức lương hiện tại, và nhiều người chọn nói về mức mong muốn thay vì mức đang nhận. Nếu được hỏi, bạn có thể trả lời lịch sự rằng muốn trao đổi dựa trên phạm vi công việc mới.
Nếu công ty biết mình đang tìm việc thì xử lý thế nào?
Giữ bình tĩnh và trung thực ở mức vừa đủ: bạn đang tìm hiểu cơ hội phát triển và vẫn làm tốt công việc hiện tại. Tránh phủ nhận rồi bị phát hiện sau, và tránh biến cuộc nói chuyện thành mặc cả nếu bạn chưa có lời mời thật.
Có nên nhận lời đề nghị giữ lại của công ty cũ?
Đó là quyết định cá nhân, nhưng nên tự hỏi điều gì khiến bạn muốn đi ngay từ đầu và liệu đề nghị giữ lại có giải quyết điều đó không. Nếu lý do là môi trường hay hướng phát triển chứ không chỉ là lương, đề nghị tăng lương thường không thay đổi được nhiều.